Tek Paket Hâlinde Ele Geçirilen Uyuşturucu Maddenin Hukuki Değerlendirilmesi
Uyuşturucu madde soruşturmalarında paketleme biçimi, kullanma ve ticaret ayrımında sıkça başvurulan delillerden biridir. Maddenin küçük paketlere ayrılmadan tek parça veya tek ambalaj içerisinde bulunması, kişisel kullanım savunmasını destekleyebilir. Ancak tek paket bulunması, fiilin mutlaka kullanmak için bulundurma suçunu oluşturduğu anlamına gelmez.
Tersi de geçerlidir: Birden fazla paket bulunması, tek başına satış yapıldığını kanıtlamaz. Paket sayısı; ele geçirilen maddenin niteliği, miktarı, ambalajın ilk hâli, kişinin maddeyle bağlantısı ve satış ya da teslim iddiasını destekleyen diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.
1. Kanunda “tek paket” için özel bir suç ayrımı bulunmamaktadır
TCK m. 191, kişisel kullanım amacıyla satın alma, kabul etme ve bulundurma ile kullanmayı düzenler. TCK m. 188/3 ise satış, satışa arz, başkasına verme, sevk ve nakil gibi fiiller ile kişisel kullanım dışındaki amaçlarla bulundurmayı kapsar. Kanun, bu ayrımı paket sayısına bağlamamıştır. [1]
Bu nedenle hukuki soru, yalnızca kaç paket bulunduğu değil, maddenin hangi amaçla ve kimin fiilî hâkimiyeti altında bulundurulduğudur. Tek ambalaj içerisindeki madde satış veya başkasına teslim amacıyla bulundurulabilir. Kişisel kullanım için temin edilen madde de satın alındığı sırada birden fazla pakete ayrılmış olabilir. Her iki açıklama somut dosyanın delilleriyle sınanmalıdır.
Paketleme, amaç hakkında çıkarım yapılmasına yardımcı olan maddi bir olgudur; kanuni suç unsurunun yerine geçmez.
2. “Tek paket” tespitinin hangi aşamaya ait olduğu belirlenmelidir
Dosyada tek paket bulunduğunun yazılması, her zaman uyuşturucunun yakalama anındaki ambalajını ifade etmeyebilir. Kolluğun delilleri içine koyduğu muhafaza zarfı, laboratuvara gönderilen dış ambalaj ve şüphelinin yanında bulunan özgün paket birbirinden ayrılmalıdır.
Tek dış poşetin içerisinde ayrı küçük ambalajlar bulunabilir. Buna karşılık başlangıçta tek parça hâlinde bulunan materyal, laboratuvar incelemesi için numunelere ayrılmış olabilir. İnceleme amacıyla oluşturulan numune paketlerinin şüphelinin satış için hazırladığı paketler gibi değerlendirilmesi mümkün değildir.
Arama ve elkoyma tutanağı, ilk fotoğraflar, tartım kayıtları, mühür ve teslim bilgileri ile kriminal rapor bu nedenle birlikte okunmalıdır. Belgeler arasında paket sayısı farkı varsa bu farkın nedeni açıklığa kavuşturulmalı; ilk bulunuş hâli varsayımla belirlenmemelidir.
3. Tek paket kişisel kullanım savunmasını nasıl destekler?
Maddenin satış birimlerine ayrılmamış olması, başka ticaret bulgularının da bulunmadığı bir dosyada kullanım savunmasını destekleyebilir. Ancak bu değerlendirme, maddenin türü ve miktarının kullanım açıklamasıyla uyumunu inceleme gereğini ortadan kaldırmaz.
Kullanım öyküsü, tedavi kayıtları, tahliller, maddeyi temin etme biçimi ve kişinin olay öncesindeki davranışları birlikte ele alınmalıdır. “Toplu aldım” veya “ucuz olduğu için fazla aldım” açıklaması araştırılabilir; fakat sırf bu açıklama yapıldığı için kabul edilmesi gerekmez. Aynı şekilde yüksek miktar gerekçesiyle hiçbir araştırma yapılmadan reddedilmesi de yeterli değildir.
Kullanıcı olduğunun belirlenmesi, ele geçen maddenin tamamının kişisel kullanım için bulundurulduğunu kendiliğinden ispatlamaz. Kişinin kullanıcı olması ile ayrıca başkasına satış veya teslim yapıp yapmadığı ayrı meselelerdir.
4. Hassas terazi ve küçük paket bulunmaması ne anlama gelir?
Hassas terazi, ambalaj malzemesi ve özenle hazırlanmış küçük paketler, diğer bulgularla birlikte dağıtım hazırlığını gösterebilir. Bununla birlikte bu eşyalar TCK m. 188/3’teki suçun zorunlu unsurları değildir. Satış veya kullanım dışı amaçla bulundurma başka delillerle kanıtlanmışsa terazi bulunmaması tek başına sonucu değiştirmez.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 22.10.2013 tarihli, 2012/10-1335 E., 2013/423 K. sayılı kararında paketleme biçimi; kişinin davranışları, maddenin bulunduğu yer ve miktarla birlikte değerlendirilmiştir. Küçük paketlerin benzer miktarlarda hazırlanması ve bunlara terazi ile ambalaj malzemelerinin eşlik etmesi, kullanım dışı amaç bakımından bir belirti olarak ele alınmıştır. [2]
Bu değerlendirmeden “küçük paket yoksa ticaret yoktur” sonucu çıkarılamaz. Bir bulgunun ticaret lehine belirti sayılması, o bulgunun yokluğunun kesin biçimde kullanım ispatı olduğu anlamına gelmez.
5. Yargıtay’ın üç paket hâlindeki esrara ilişkin değerlendirmesi
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 12.06.2019 tarihli, 2014/4040 E., 2019/3809 K. sayılı kararında, ikamette üç paket hâlinde ele geçirilen 1,05 gram esrar ile kan ve idrar tahlilindeki kullanım bulguları değerlendirilmiştir. Farklı anlamlara gelebilecek soyut telefon görüşmeleri de dikkate alınarak ticaret amacı bakımından yeterli kesin delil bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Kararda: [3]
“sabit olan fiilinin kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmaktan ibaret olduğu”
ifadesine yer verilmiştir. Bu kararın önemi, birden fazla paket bulunan dosyada dahi otomatik olarak ticaret sonucuna gidilemeyeceğini göstermesidir. Dolayısıyla tek paket olgusunun delil değeri de diğer verilerden bağımsız belirlenemez.
Kararda kabul edilen sonuç, her üç paketli olayın kullanım sayılacağı anlamına gelmediği gibi tek paket için kesin bir hukuki güvence de oluşturmaz. Emsal değerlendirmesinde paket sayısıyla birlikte miktar, madde türü ve ispat durumu karşılaştırılmalıdır.
6. “Satışa hazır” ifadesi somut tespitle desteklenmelidir
Bir tutanakta “satışa hazır uyuşturucu madde” denilmesi, ticaret amacını kendiliğinden kanıtlamaz. Maddenin hangi özelliği nedeniyle bu şekilde nitelendirildiği açıklanmalıdır. Ambalajların niteliği, içerik ve tartım bilgileri, bunların fotoğraflarla uyumu ve satış iddiasına ilişkin diğer olgular incelenmelidir.
Tek paket bulunan bir olayda dağıtım hazırlığı ileri sürülüyorsa bu çıkarımın dayanağı ayrıca gösterilmelidir. Buna karşılık alıcıyla somut teslim anlaşması, doğrulanmış satış veya başkasına verme fiili gibi deliller varsa ambalajın tek olması bu delilleri ortadan kaldırmaz.
Tutanaktaki hukuki yorum ile görevlinin doğrudan gözlemlediği maddi olgu birbirinden ayrılmalıdır. Gerektiğinde tutanağı düzenleyen görevlilerin dinlenmesi ve paketlerin ilk bulunuş hâline ilişkin çelişkilerin giderilmesi istenebilir.
7. Farklı olasılıkların karşılaştırılması
Dosyadaki bulgu | Hukuki değerlendirme |
Tek paket, kullanım bulguları, başka ticaret delili yok | Kullanım savunması bütün verilerle incelenir. |
Tek paket ve doğrulanmış satış veya teslim delili | Paket sayısı ticaret ihtimalini dışlamaz. |
Tek paket ve kullanım açıklamasıyla ciddi biçimde çelişen miktar | Madde türü ve teknik raporlarla amaç değerlendirilir. |
Çoklu paket ve kişisel temin açıklaması | Açıklamanın diğer delillerle uyumu araştırılır. |
Tek dış muhafaza zarfında birden çok özgün paket | Dış zarf değil ilk bulunuş hâli esas alınır. |
Kriminal inceleme için oluşturulan numune paketleri | Satış için paketleme ile karıştırılamaz. |
Bu karşılaştırma, sonuçları önceden belirleyen bir sınıflandırma değildir. Aynı paket sayısı, farklı deliller içeren dosyalarda farklı hukuki değerlendirmelere konu olabilir.
8. Ortak araçta veya konutta bulunan paketin aidiyeti
Ortak kullanılan bir araçta veya konutta uyuşturucu bulunması, orada bulunan herkesin maddeyi bilerek bulundurduğunu göstermez. Paketin yeri, kimlerin erişimine açık olduğu, kişisel eşyalarla bağlantısı, beyanlar ve varsa maddi izler incelenmelidir.
Parmak izi veya DNA bulunmaması tek başına aidiyetsizlik ispatı olmadığı gibi, yalnızca araçta bulunmak da bilinçli hâkimiyetin kesin delili değildir. Bulundurma amacı tartışılmadan önce maddenin kişiyle bilinçli bağlantısının kurulması gerekir. Aidiyetin tartışmalı olduğu dosyada miktar ve paketleme, bu eksik bağlantının yerine geçirilemez.
9. Delillerin hukuka uygunluğu ve kararın gerekçesi
Paketin hangi arama işlemiyle ele geçirildiği, karar veya emrin kapsamı, arama zamanı ve uygulanması gereken usul güvenceleri ayrıca değerlendirilmelidir. Ticaret iddiasının telefon yazışmalarıyla desteklendiği durumda içerik incelemesinin hukuki dayanağı ve yazışmanın bütünlüğü de incelenir. Hukuka aykırı elde edilmiş deliller CMK m. 206/2-a ve 217/2 uyarınca hükme esas alınamaz. [4]
Mahkeme, tek paket bulunmasına rağmen neden kişisel kullanım savunmasını reddettiğini veya çoklu pakete rağmen neden kullanım sonucuna ulaştığını somut gerekçelerle açıklamalıdır. Paket sayısı yönünden bir tespit yapılması, lehe ve aleyhe diğer delilleri tartışma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Sonuç
Tek paket hâlinde ele geçirilen uyuşturucu, kullanım savunmasını destekleyebilir; fakat ticaret suçunu tek başına dışlamaz. Çok sayıda paket bulunması da bütün dosyalarda satışın kesin kanıtı değildir.
Hukuki değerlendirme; paketin yakalama anındaki gerçek hâlini, madde türünü ve miktarını, kişiyle bağlantısını, kullanım bulgularını ve satış ya da teslim delillerini birlikte ele almalıdır. Ticaret amacı kuşkuyu aşan hukuka uygun delillerle ispatlanamıyorsa bu suçtan mahkûmiyet kurulamaz. Kullanmak için bulundurmanın da unsurları ayrıca değerlendirilerek uygun hukuki sonuca ulaşılmalıdır.
Kararlar ve kaynaklar
[3] Yargıtay 10. CD, 12.06.2019, 2014/4040 E., 2019/3809 K. Alıntı, makale hazırlığında yararlanılan savunma belgesindeki karar pasajından alınmıştır.
Av. Melike ALPTEKİN | MESA Hukuk ve Danışmanlık
Yorumlar